16.12.2003 Prof. Dr. Muammer Kaya - netyorum.com / Sayı: 150

KİRALIK BEYİNLER - (BRAIN LEASING)

Beyin kiralama iki şekilde olabilmektedir. Yurt dışından gelişmiş bir ülkenin, göç veren (kök) ülkeden nitelikli beyinlere internet vasıtasıyla kendi yaşadıkları/bulundukları ülkesinde iş vermesi (Sanal Beyin Göçü) ve gelişmiş bir ülkenin, göç veren ülkede (kök ülke) nitelikli beyinleri gelişmiş ülkeye götürmeden kendi ülkesinde (Gizli Beyin Göçü) çalıştırması. Beyin kiralamada nitelikli insanın bedeni kök ülkesinde kalırken beyin gücü gelişmiş ülke için çalışmaktadır.

SANAL BEYİN GÖÇÜ: Az gelişmiş/gelişmekte olan bir ülkede nitelikli bir kimsenin bedeninin coğrafik olarak yer değiştirmeyip kök (doğduğu) ülkede kalarak beyin gücünü yabancı gelişmiş bir ülke için kullanmasına/kiraya vermesine bedensiz sanal beyin göçü denilmektedir. Gelişmiş ülkeler özellikle internet ve bilgisayar kullanarak değerli beyinleri kendi ülkeleri için belli projeler için kiralayıp kullanmakta/çalıştırmaktadır. Özellikle bilgisayar, yazılım, iletişim vs sektörlerde yaygınlaşmakta olan kiralık beyinler gelişmekte olan ülkeler için çok ucuza mal olmaktadır. Bedeniyle gelişmekte olan ülkeye göç edildiğinde o kişinin vatandaşlık, siyasal, sosyal vs. hakları elde etmesi gelişmiş ülkeler için bir tehdit olarak görülmektedir. Kiralık beyinler gelişmiş ülkelerdeki siyasal ve sosyal dengeleri etkilemediği için bu gün daha fazla tercih edilmeye başlamıştır. Bu tür kiralık beyinlere minimum yatırımla maksimum verim/kar elde edilmektedir. Proje bazında yapılan anlaşma sonunda iş sona erdiğinden gelişmiş ülkenin iş yapanların sosyal güvenliğine yatırım yapması gerekmemektedir. Beyin kiralama özellikle Hindistan, Pakistan ve ülkemiz gibi bir çok ülke için de önemli sorun olma yolundadır.

GİZLİ BEYİN GÖÇÜ: Nitelikli beyinlerin ve bilim insanlarının kendi kök ülkelerinde yabancı firmalar için çalışmasına denir. Dünyada gizli beyin göçü bilinen beyin göçünün 2.5 katı olduğu tahmin edilmektedir. Bu kapsamda çalıştırılan değerli beyinlere gelişmiş ülkelerden çok daha düşük ücretler ve sosyal haklar tanınmaktadır.

Her iki beyin göçünün göç veren kök ülke için önemli olumsuzlukları bulunmaktadır. Kiralanan beyinlerle ülkenin ülke menfaati için çalışabilecek beyin potansiyeli yitirilmekte, kıt kaynaklarla yetiştirilen kiralık beyinlerin eğitim yatırımları heba olmakta, kiralık beyinlerin konulardaki uzman açığı yabancı uzmanlarla kapatılmakta, üretici, dinamik, genç kesim kaybedilmektedir. Beyinleri kiralanan ülkelerin kazançları ise ülke imajının yükselmesi, deneyim kazanma ve az bir miktar dövizdir. Gelişmekte olan ülkeler kiralık beyinlerin ürettiği bilgi/teknoloji/ürünleri çok daha pahalıya gelişmiş ülkelerden satın almaktadırlar. Ülkelerin teknolojiyi kendi amaçları için çok etkin, hızlı ve verimli kullanması onların gelişmesine yol açmaktadır.

Prof. Dr. Muammer Kaya
Eskişehir, Osmangazi Üniversitesi
TEKAM Müdürü
e-posta: mkaya@ogu.edu.tr

netyorum.com: (Bu metnin elektronik, basılı veya görsel yayın organlarında tamamen veya kısmen yayınlanması yazarının yazılı iznine tabidir. Aksine davranılmaması önemle rica olunur. Alıntı yapılmadan bu sayfaya link verilmesi için herhangi bir izin gerekmemektedir.)